جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
328
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
و اينك عقيدهء ژنرال گلداسميد را هم اضافه مىكنم . در اينكه خاك آنجا حاصلخيز مىباشد به تجربه ثابت شده است . گندم و جو مايهء اصلى كشت و كار است ، ولى نخود ، باقلا ، تخم كتان و پنبه هم كاشته مىشود . خربزه و هندوانه و بخصوص دومى به حد وفور هست . علفزار و چراگاه هم كم نيست . با حفر كانال در مسير عادى آن و با طغيان اتفاقى ، آبيارى كافى قابل تأمين است كه هرگاه مردم آن راضى و ساعى هم باشند شايد ميزان محصول به حد اعلى افزايش خواهد يافت . بالاخره بر نظريهء اين دو نفر شهادت كسانى را مىتوان علاوه كرد كه با كميسيون مرزى به سيستان رفته و گزارش دادهاند كه منابع آن به وضع درخشانى قابل ترقى است و استعداد بدست آوردن محصول با استعمال اسلوب علمى در زمينهء آبيارى خيلى زياد است . در واقع آيندهء سيستان بسته به اجراى سيستم فن آبيارى در مسير هيرمند و در مراكز طغيان مىباشد . اكنون رودخانه به سمت شمال جريان دارد و مقدارى آب در باتلاقها تلف مىشود و هيچگونه مانعى در خط سير هموار و يا در شيب زمين نيست كه از انحراف آن به سمت جنوب كه تماما براى زراعت مصرف مىشود جلوگيرى نمايد . حلقهاى در زنجير بزرگ - در پايان گفتار توجه به موضوع بسيار مهمى را نبايد فراموش كرد . با آنكه راهآهن چنان كه بعضىها مىپندارند به اين زوديها در ايران ساخته نخواهد شد و مطلوب هم نيست كه در خيلى از نواحى آن ساخته شود ، باز بسيارى از ما در انتظار روز خوشى هستيم كه وسايل ارتباط بين شهرهاى بزرگ و مراكز تجارتى سريعتر از اين باشد كه اكنون اسبهاى عليل و شترهاى پرطاقت و قاطرهائى كه جراحت بر پشت دارند فراهم مىسازند . ما روزگارى را اميدوار هستيم كه وسايل حملونقل از شمال به جنوب به هر صورتى كه باشد شهرهاى عمدهء مركزى از كرمانشاه در غرب تا كرمان در شرق با وسيلهء بخار به هم مربوط شوند از همان محور و جهتى كه شيب عمومى جلگهها و فرورفتگىها بدون استثناء مساعد است . يعنى از شمال غربى به جنوب